5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Hakkında Kanun’un 2008 yılı Ekim ayı itibari ile yürürlüğe girmesi ile birlikte Türk sosyal güvenlik sisteminde çok esaslı değişiklikler gerçekleşmiştir. Bu değişim her kesimden insanı ilgilendiren sonuçları da beraberinde getirmiştir. Bu değişim ile birlikte sanatçıların da etkilenmiştir. Bu çalışmamızda 5510 sayılı Yeni Sosyal Güvenlik Kanunu’nun sanatçılar üzerindeki etkilerini incelemeye çalışacağız.
Sanatçı ve yazarların sigortakapsamına alınması, 29.06.1978 yılında çıkartılan 2167 sayılı yasa ilesağlanmıştır. Bu yasa ile 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’na Ek 10. maddeeklenmiştir. Bu maddedeki düzenlemeye göre; ‘’Bir veya birkaç işveren tarafındançalıştırılan film, tiyatro, sahne, gösteri, ses ve saz sanatçıları müzik,resim, heykel ve benzeri diğer uğraşları içine alan bütün güzel sanatkollarında çalışanlar, düşünür ve yazarlar’’ 506 sayılı Sosyal SigortalarKanunu’nun kapsamına alınmışlardır. Bu düzenlemeyi 1983 yılında çıkartılan 2959sayılı kanun , 1987 senesinde çıkartılan 3395 sayılı kanun ve 1994 senesindeçıkartılan 4056 sayılı kanun izlemiştir. Ancak tüm bu kanunlaştırma çalışmalarısanatçıların sosyal güvenlik sorunlarının çözümünde tam bir çare olamamıştır.Bunun temelinde yapılan yasal düzenlemelerin yaşlılık aylığı alma durumundaolan sanatçıların borçlanarak bu hakka kavuşması mantığının yatması vesanatçının ancak hizmet akdi ile çalışması halinde kapsam dahilinde sayılabilmesiyatmaktadır. Bu durum da doğal olarak sanatçılar arasında sosyal sigortabilincinin tam olarak oluşmasına engel olmuş ve tabiiatiyla da meselenin önemihiçbir zaman tam olarak anlaşılamamış ve çözülememiştir.
Yeni çıkan 5510 sayılı yasada birveya birden fazla işveren tarafından çalıştırılan film, tiyatro, sahne,gösteri, ses ve saz sanatçıları ile müzik, resim, dekoratif ve benzeri diğeruğraşları içine alan bütün güzel sanat kollarında çalışanlar ile düşünürler veyazarlar 4/a sigortalısı sayılmışlardır. Sanatçılar için 5510 sayılı yasanıngetirdiği bir diğer değişiklik ise ‘’Sanatçı Borçlanması’’ hükümlerininyürürlükten kaldırılması olmuştur.
Esas olarak bakıldığında, yeniyasa, sanatçıların sigortalılık statüsü ve tabi olduğu kurallar anlamında pekbir değişiklik getirmemiştir. Çünkü yeni yasada 506 sayılı yasa kapsamındahizmet akdi ile çalışanların karşılığı 5510 sayılı yasanın 4/a’lısı olarakifade edilmiştir. Dolayısıyla bir veya birden çok işverene bağlı olarak çalışmaşartı aynen korunmuş olmaktadır. Sanatçıyı hizmet akdi ile çalıştırmayazorlayan bu yaklaşımın eski dönemde olduğu gibi, bu dönemde de sorunuçözemeyeceğini söylemek pek de güç değildir. Bu şekilde düşünülmesinin enönemli sebebi, devlet tiyatroları, devlet opera ve balesi gibi yerler dışındafaaliyet gösteren sanatçı ve yazarların çalışma tarzlarının bir işverene ‘’işsözleşmesiyle çalışmak’’ koşuluna tam olarak uymamasıdır. Sanatçı niteliğigereği daha ziyade bir serbest meslek erbabıdır. Bir diğer ifade ile sanatçıyıhizmet akdi ile işçi gibi çalışması halinde kanun kapsamına almak en baştasanatın ve sanatçılığın tanımına aykırılık doğurmaktadır. Ayrıca genel durumitibariyle özellikle bir ses sanatçısının bir işveren nezdinde hizmet akdi ileçalışması pek de mümkün değildir. Zaten bu fiili imkânsızlıktan ötürü 80’li ve90’lı yıllar boyunca sanatçıların emeklilik hakkı kazanması için bir doluborçlanma yasası çıkartılmış, sanatçıların bu yasa ile primlerini kendileriödemeleri ve emekli olmaları sağlanmaya çalışılmıştır.
Mevcut yasal düzenlemeninolumsuzluğunun üzerine, sanatçıların borçlanarak emekli olmalarına imkântanıyan ‘’Sanatçı Borçlanması’’ uygulamasının yürürlükten kaldırılmış olmasımeselenin daha da çözülmez bir boyuta girmesine sebep olmuştur. İçindebulunulan mevcut düzenleme dâhilinde, sanatçının sosyal sigorta hakkına sahipolmasının tek yolu, işçi olarak bir işveren nezdinde çalışmaktır. Ancak olmasıgereken düzenleme sanatçıyı 5510 sayılı yasanın 4/b maddesi anlamında bağımsızçalışan gibi kabul etmek ve sanatçı borçlanması imkânını aynı şekilde geçerlikılmaktır. Mevcut yasal düzenleme kapsamında iş akdi ile çalışan sanatçılaraçısından sigorta primlerinin işverence yatırılmaması halinde iş mahkemelerinezdinde ‘’Hizmet Tespit ‘’ davası açma imkânları vardır.
